Hoeveel Nederlandse bedrijven gebruiken echt AI?

Waarom lopen de cijfers zo uiteen?

Om drie redenen, en ze stapelen op elkaar.

1. Wat telt als AI gebruiken. Het CBS vraagt naar acht specifieke technologieën en telt een bedrijf mee zodra het er één gebruikt. Andere onderzoeken vragen "gebruikt u AI" en laten de invulling aan de ondervraagde. Iemand die af en toe ChatGPT opent, telt dan mee.
2. Vanaf welke bedrijfsgrootte. Het CBS publiceert twee reeksen: vanaf twee en vanaf tien werkzame personen. Dat scheelt vijftien procentpunt. De eenmanszaken en de kleinste bedrijven drukken het gemiddelde flink omlaag.
3. Hoe de deelnemers zijn geworven. Het CBS trekt een statistische steekproef met antwoordplicht. Panels van softwareleveranciers en banken bestaan uit klanten en abonnees die zelf besluiten mee te doen. Dat is geen kritiek op die onderzoeken, maar het maakt de uitkomsten niet vergelijkbaar met een statistiek.

Welke cijfers circuleren er, en wat meten ze?

Bron	Cijfer	Peiljaar	Wat er gemeten is
CBS	18 %	2025	bedrijven vanaf 2 werkzame personen, acht gedefinieerde technologieën
CBS	33 %	2025	bedrijven vanaf 10 werkzame personen, acht gedefinieerde technologieën
Eurostat, Nederland	33,2 %	2025	zelfde meting, Europees geharmoniseerd; EU-gemiddelde 20,0 %
KVK Omnibus	drie op de tien	2025	651 ondernemers, eigen opgave; in de zakelijke dienstverlening 46 %
ING, maakindustrie	29 %	2025	Nederlandse industriebedrijven, tegen 17 % EU-gemiddelde

De eerste drie regels meten hetzelfde en spreken elkaar dus niet tegen: 18 en 33 procent zijn twee snedes door dezelfde meting. Dat wordt zelden zo gebracht, en daar ontstaat de verwarring.

Wat meet het CBS precies?

Acht technologieën, vanaf verslagjaar 2025. Een bedrijf telt als gebruiker zodra het er minstens één inzet.

• text mining
• spraakherkenning
• natural language generation, dus het genereren van tekst
• het genereren van afbeeldingen, video of geluid (nieuw in 2025)
• afbeeldingherkenning
• machine learning
• robotondersteunde procesautomatisering
• servicerobots of autonome voertuigen

Merk op wat er niet in staat: "een medewerker gebruikt soms een chatbot" is geen categorie. Wie ChatGPT gebruikt om teksten te schrijven, valt onder natural language generation en telt dus wel mee, maar alleen als het bedrijf die vraag met ja beantwoordt.

Waarom mag je de jaren niet zomaar naast elkaar leggen?

Dit is de belangrijkste voetnoot van het hele onderwerp, en hij wordt vrijwel nergens genoemd. De vragenlijst is in de loop van de jaren uitgebreid. Tot en met 2024 waren het zeven technologieën, vanaf 2025 acht. De sprong van 22,7 naar 33 procent is dus deels echte groei en deels een bredere vraag.

Het CBS publiceert daarom ook een reeks over de vier technologieën die alle jaren gelijk zijn gebleven. Die laat een heel ander beeld zien.

Peiljaar	Zeven technologieën	De vier vergelijkbare
2021	13,1 %	10,7 %
2022	15,8 %	13,3 %
2023	14,0 %	10,6 %
2024	22,7 %	12,9 %

Op de vier vergelijkbare technologieën groeide het gebruik tussen 2021 en 2024 van 10,7 naar 12,9 procent. Dat is een heel ander verhaal dan een verdubbeling. De echte versnelling zit in de nieuwe categorieën, en dat is precies wat je zou verwachten: het genereren van tekst en beeld is wat er sinds 2023 aan gereedschap bij is gekomen.

Hoe groot is het verschil tussen groot en klein?

Groot. Dit is het cijfer waar het voor een directeur van een middelgroot bedrijf om draait.

Bedrijfsgrootte	Gebruikt AI (2025)
2 werkzame personen	13 %
5 tot 10	20 %
10 tot 20	25 %
20 tot 50	33 %
50 tot 100	43 %
100 tot 250	52 %
250 tot 500	61 %
500 of meer	73 %

Van twintig tot vijftig man zit een derde erin, vanaf honderd man de helft. De sterkste groei zat bij bedrijven van vijftig tot tweehonderdvijftig man: van 20 procent in 2023 naar 45 procent in 2025. Dat is de groep waar het nu gebeurt.

En per sector?

Peiljaar 2025, bedrijven vanaf twee werkzame personen.

Sector	Gebruikt AI
Informatie en communicatie	56 %
Specialistische zakelijke dienstverlening	34 %
Financiële dienstverlening	29 %
Verhuur en handel van onroerend goed	22 %
Energie, water en afvalbeheer	19 %
Industrie	18 %
Gezondheids- en welzijnszorg	17 %
Handel	14 %
Bouwnijverheid	8 %
Vervoer en opslag	7 %
Horeca	7 %

De bouw, het vervoer en de horeca zitten onder de tien procent. Dat zijn niet toevallig de sectoren waar het werk buiten gebeurt en de informatie met vertraging binnenkomt. Wat er in zo'n bedrijf wel kan, staat in AI in de installatietechniek.

Welke cijfers hielden geen stand?

Wij hebben elk cijfer dat in Nederlandse artikelen circuleert bij de oorspronkelijke bron opgezocht. Twee vaak geciteerde reeksen konden wij niet bevestigen. Dat is geen beschuldiging, het is wat wij wel en niet konden terugvinden.

• De reeks 6 procent (2024), 33 procent (2025), 70 procent (2026). Die drie getallen komen niet uit dezelfde vraag. In 2024 ging de vraag over concrete plannen om AI te implementeren, waarbij 6 procent de bovenste van vier fasen was. In 2025 en 2026 werd gevraagd of er binnen het bedrijf gebruik wordt gemaakt van AI. Dat zijn twee verschillende dingen naast elkaar gezet. Bovendien vermeldt de uitgever op zijn eigen site 34 procent voor dezelfde editie waar het rapport 70 procent noemt.
• 78 procent van het MKB gebruikt AI in enige mate, en 9 procent heeft formeel beleid tegen 32 procent van het grootbedrijf. Wij hebben deze cijfers niet kunnen terugvinden bij de partij aan wie ze worden toegeschreven, ook niet in de volledige lijst met publicaties. Wie de oorspronkelijke publicatie kent, houden wij ons aanbevolen.

Nog een detail dat je tegenkomt als je gaat zoeken: het CBS-nieuwsbericht van december 2025 noemt 17 procent waar de onderliggende tabel 18 procent geeft voor hetzelfde jaar en dezelfde groep. Het verschil is afronding, maar het verklaart waarom je beide getallen ziet rondgaan.

Welk getal moet je gebruiken?

Als je één zin nodig hebt: in 2025 gebruikte 18 procent van de Nederlandse bedrijven vanaf twee werkzame personen minstens één van de acht door het CBS gemeten AI-technologieën, oplopend tot 33 procent vanaf tien werkzame personen, tegen een EU-gemiddelde van 20 procent.

Noem er altijd bij vanaf welke bedrijfsgrootte je meet. Een cijfer over AI-gebruik zonder die vermelding zegt niets, en dat is precies waarom de discussie zo rommelig is.

Wat betekent dit als je zelf een besluit moet nemen?

Drie dingen, en geen ervan is "iedereen doet het dus wij ook".

• Bij jouw omvang is het geen voorsprong meer, maar ook nog geen achterstand. Van twintig tot vijftig man doet een derde iets, van vijftig tot tweehonderdvijftig bijna de helft. Je bent dus niet vroeg en niet laat.
• Gebruiken is niet hetzelfde als er iets aan hebben. Deze cijfers tellen elk bedrijf mee dat één technologie inzet, ook als dat één medewerker met een tekstgenerator is. Over de vraag hoeveel bedrijven AI echt in hun bedrijfsvoering hebben zitten, bestaat in Nederland geen betrouwbaar cijfer.
• Het verschil zit niet in de beschikbaarheid van techniek. Die is voor iedereen gelijk en kost bijna niets. Het verschil zit in of er iemand is die er een besluit aan verbindt. Welke besluiten dat zijn, staat in AI voor directie.

Veelgestelde vragen

Waarom noemt het ene onderzoek 18 procent en het andere 70?

Door de definitie en de steekproef. Het CBS meet acht specifieke technologieën in een verplichte statistische steekproef. Panelonderzoeken vragen "gebruikt u AI" aan eigen klanten die vrijwillig meedoen. Beide zijn geldig binnen hun eigen opzet, maar ze meten niet hetzelfde en zijn dus niet vergelijkbaar.

Loopt Nederland voor of achter in Europa?

Voor. In 2025 zat Nederland op 33,2 procent tegen een EU-gemiddelde van 20,0 procent, gemeten bij bedrijven vanaf tien werkzame personen. Bij intensief gebruik van drie of meer technologieën is het beeld minder gunstig: daar zit Nederland op ongeveer 11 procent, achter landen als België en Denemarken. Breed dus, maar ondiep.

Welke sector loopt het meest achter?

De horeca en het vervoer met 7 procent, en de bouw met 8 procent. Dat zijn sectoren waar het werk op locatie gebeurt en de informatie met vertraging binnenkomt, en juist daar valt met signalering het meeste te winnen.

Waar komen deze cijfers vandaan?

Uit de ICT-enquête van het CBS en uit StatLine, plus de Europese cijfers van Eurostat. De volledige verantwoording per cijfer staat onderaan deze pagina.